گاسپار دروويل ( مترجم : منوچهر اعتماد مقدم )
12
سفر در ايران ( فارسى )
خان بر آن فرمان مىراند . نامبرده رييس قدرتمند و مستقلى است كه چهار هزار خانوار كرد ، سه هزار و پانصد ترك و پنج هزار ايرانى تحت فرمان دارد . مركز فرمانرواييش شهر خبوشان ( Kabouchan ) است كه در سيصد فرسنگى مشهد واقع است و داراى استحكامات مىباشد . دو منطقهى كوشنگ ( Coschung ) و راغوز ( Raghouz ) بين شهر اخير و مرو يكى در قلمرو خان مستقلى واقع است كه مىتواند دوازده هزار مرد جنگى آماده نمايد و ديگرى در قلمرو لطفعلى خان رييس ايل چپرلو است كه مردانش شجاعترين و در عين حال مودبترين مردم خراسان مىباشند . يكى از برادران حيدر شاه امير بخارا در شهر مرو كه جمعيت آن قريب سه هزار نفر است فرمانروايى مىكند . هرات كه به سبب بادهاى ملايم و زيبايى بناهاى بزرگ آن همچنين سيهروزيهايش بسيار مشهور است و نزد شعرا از اين جهت كه امير على شيرمرد بزرگ سياست و حامى و مروج ادبيات و علوم در اين شهر چشم به جهان گشوده ، معروفيت دارد بار ديگر از ويرانيهايش سربلند مىكند . هرات را مىتوان پرجمعيتترين شهر خراسان به حساب آورد . بازرگانى گستردهاش به آن شايستگى داده كه به صفت بندر موصوف شود . جمعيتش كه صد هزار نفر برآورد شده ، مركب از پاتانها ، يهوديها ، هنديها و افغانها مىباشد كه افغانها و پاتانها در اكثريت هستند . هرات قسمتى از نيكبختى و ثروت خود را مديون فعاليت و صنعت هنديها مىباشد . اين مردم مهربان كه شوق زيادى به هنر دارند از سيهروزيها درماندهاند و از بيدادگريها نالانند . وضع آنان در هرات بهتر است و مورد احترام مردم مىباشند . حكومت به آنها توجه دارد